Andrzej Dobosz poleca. Jan Błoński. „Język właściwie użytyˮ. Kraków 2022

Książka Jana Błońskiego jest „antologią recenzji i szkiców literackich poświęconą polskim poetom drugiej połowy XX wiekuˮ.

Jan Błoński, Ludwik Flaszen, Andrzej Kijowski byli w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku najwybitniejszymi uczniami Kazimierza Wyki na krakowskiej polonistyce. Stali się najbardziej wpływowymi krytykami literatury XX wieku. Ich zdanie przesądzało o losach pisarzy, którymi się zajmowali. Przy czym Jan Błoński skupiał się na tym, co było najmocniejszą stroną twórczości pisarza (między innymi styl, doświadczenie rzeczywistości). Natomiast Andrzej Kijowski najchętniej zajmował się słabościami autorów.

Jan Andrzej Błoński, polski historyk literatury, krytyk literacki, eseista, tłumacz, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, urodził się 15 stycznia 1931 roku w Warszawie. Zmarł 10 lutego 2009 roku w Krakowie.

Był synem Józefa Błońskiego, urzędnika, i Jadwigi z Lewandowskich. Dzieciństwo upłynęło mu w Warszawie, Brześciu nad Bugiem i Toruniu. W czasie wojny przebywał w Warszawie i Toruniu.Po wojnie zamieszkał i uzyskał maturę w roku 1948 w Toruniu. Na studia filologii polskiej wybrał się na Uniwersytet Jagielloński, gdzie w roku 1952 uzyskał magisterium. Jako krytyk debiutował w „Twórczościˮ w  roku 1949 artykułem Poezja Różewicza. Po czym zaczyna się bardzo pracowity czas. W latach 1950–1960 był związany z redakcją „Przekrojuˮ, prowadząc w nim dział literacki. Równocześnie stale współpracował z „Życiem Literackimˮ – był to m.in. cykl Powtórki krytyczne. „Nowa Kulturaˮ to lata 1952–1962, „Twórczośćˮ (1955–1958), „Przegląd Kulturalnyˮ ( 1956–1963), w którym miał stałe cykle Bez względów i Moje marzenia. W latach 1959 –1962 był starszym asystentem w Instytucie Badań Literackich (IBL)PAN. Następnie do 1966 roku był lektorem w katedrze literatury polskiej na Sorbonie. Po powrocie do Krakowa w latach 1967–1981 był kierownikiem literackim Starego Teatru im. H. Modrzejewskiej. Równocześnie kontynuował pracę naukową w IBL, w roku 1968 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na podstawie pracy Dramaty Stanisława Ignacego Witkiewicza, której promotorem był prof. Kazimierz Wyka. Habilitacja nastąpiła rok później książką Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku, za którą, i za całokształt twórczości, otrzymał w 1968 roku nagrodę Fundacji im. Kościelskich w Genewie. 

W latach 1974–1978 ponownie znalazł się we Francji, gdzie pracował jako docent na uniwersytecie w Clermont Ferrand. Współpracował również z „Tygodnikiem Powszechnym”, „Więzią” i „Twórczością”. Wielokrotnie nagradzany w Polsce i za granicą,  otrzymał m.in. nagrodę Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku.  

Zajmował się Marcelem Proustem, tłumacząc z francuskiego wiele tekstów mu poświęconych, m.in. Marcel Proust  a tradycja francuska (autorem jest Albert Thibaudet). Tekst ten zamieszczony jest przez Błońskiego w książceProust w oczach krytyki światowej, którą zredagował, dokonał wyboru tekstów i do której napisał przedmowę.

Znana jest jego praca Widzieć jasno w zachwyceniu. Szkic literacki o twórczości Prousta, wydana przez Państwowy Instytut Wydawniczy w 1965 roku.

Antologia Jana Błońskiego Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku „obejmuje swym zasięgiem pełny horyzont czasowy dokonań badacza. Mieści zarówno wczesne szkice o poezji Tadeusza Różewicza (opublikowane w »Twórczości« w 1949 roku), jak i późne eseje ogłaszane na łamach »Tygodnika Powszechnego« na początku trzeciego tysiąclecia. Nie jest jednak systematycznym kursem historii literatury – staje się raczej wykładem prywatnym, tworzonym ze względu na osobiste fascynacje. Nie dlatego, by Błoński takiej syntezy stworzyć nie mógł, ale dlatego, że nie chciał. Zawsze podkreślał, że jego sposób obcowania z literaturą ma charakter afektywny. Bronił prawa krytyka do »zakochiwania się«, do przywiązywania się do ulubionych autorów(…). Co zdaniem Błońskiego decyduje o wadze, a więc i powadze twórczości poety? Czy ranga podejmowanych przez niego problemów? Horyzont (metafizyczny?) jego wyobraźni? Oto pytania, które będą nam towarzyszyć w trakcie lektury tego tomu” – pisze we wstępie Wojciech Kudyba.

Kolejne rozdziały są poświęcone: krytykowi literackiemu Jerzemu Kwiatkowskiemu, Tadeuszowi Borowskiemu, Gustawowi Herlingowi-Grudzińskiemu, Tadeuszowi Różewiczowi, Zbigniewowi Herbertowi, pokoleniu „Współczesnościˮ, Julianowi Przybosiowi, Janowi Lechoniowi, Czesławowi Miłoszowi, księdzu Janowi Twardowskiemu, Janowi Polkowskiemu.

Jan Błoński. „Język właściwie użytyˮ w POLONIE