Andrzej Dobosz poleca. „Historia i los. Szkice o twórczości Władysława Lecha Terleckiegoˮ. Kraków 2022

Władysław Lech Terlecki, prozaik, dramatopisarz, autor słuchowisk,  podpisywał się pseudonimami: Krzysztof, Krzysztof Toporowicz, W.T., Pascalon.

Urodził się 18 maja 1933 roku w Częstochowie. Ojciec jego był ekonomistą, matka, Eleonora z domu Mille, księgową. W czasie okupacji mieszkał w Częstochowie, w której ukończył Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Traugutta. We Wrocławiu studiował filologię polską w latach 1951–54. Po czym był redaktorem we „Wrocławskim Tygodniku Katolikówˮ. W„Dziś i jutroˮ publikuje swój debiut, opowiadanie Nad granicą siedzi diabeł.  Żeni się z polonistką Lucyną Basaj. W 1956 roku zamieszkał w Komorowie pod Warszawą. Jest to czas jego współpracy ze „Współczesnościąˮ, gdzie był redaktorem działu prozy. Od 1964 roku stale współpracował z Polskim Radiem. Pisał słuchowiska radiowe (Herbatka z nieobecnym) i scenariusze filmowe (Bolesław Śmiały, Madame Richter).

Historia i los jest zbiorem ośmiu artykułów.

Jedną z autorek jest Elżbieta Hurnik. Napisała Odpocznij po biegu. O przestrzeni w powieści Władysława Terleckiego, przedstawiciela współczesnej powieści historycznej. Tematem utworu jest śledztwo w sprawie zabójstwa dokonanego w klasztorze jasnogórskim, w mieście leżącym na obszarze zaboru rosyjskiego na początku XX wieku, prowadzone przez sędziego śledczego z Petersburga.

Tekst Raport z prowincji. O debiucie Władysława Lecha Terleckiego,  napisany przez Mariana Kisiela, omawia tom Kocie łby. Zbiór reportaży wydanych przez autora w latach 1955–1956, już po śmierci Stalina.

W tym wypadku tytuł odnosi się do nazwy naturalnego kamienia polnego, zazwyczaj owalnego, którym najczęściej wykładano drogi i różne inne nawierzchnie we wsiach i miasteczkach. Oczywiście jest to metafora odsyłająca do prowincji, jednego z najważniejszych tematów literackich przełomu 1956 roku. Socrealizmu.

Agnieszka Kramkowska-Dąbrowska w tekście Fotografia w twórczości… zwraca uwagę na fakt obecności fotografii w twórczości pisarzy. Fotografia… może… stać się siłą napędową narracji, jej źródłem. (…) może okazać się wspornikiem pamięci, sposobem na przywołanie wspomnień lub przeciwnie, stanowić topos przemijania, przedmiot melancholii.  Pisze, że w jego utworach (Terleckiego – A.D.) motyw fotografii oraz czynności fotografowania pojawia się wielokrotnie. Jest on nadto wyraźnie spleciony z wielkim tematem tej twórczości – historią i rozumieniem przeszłości oraz z wątkiem autotematycznym: refleksją nad rolą pisarza sięgającego po biografie ludzi, którzy już odeszli.

Godnym uwagi jest artykuł Tadeusza Luterka. Autor stara się uporządkować biografię Władysława Terleckiego, dzieląc ją na trzy okresy: Częstochowa (1933–1951), Wrocław (1951–1958) i Warszawa (1958–1999).

Częstochowa, jak wiemy, była miastem, w którym urodził się Terlecki. Poznajemy więc miejsca, w których autor mieszkał: ulice Słowackiego i Chłopickiego. Ulica Chłopickiego była w tym czasie – jak wiele częstochowskich ulic zwanych „zielonym zapleczem miasta” – znana z licznych i okazałych ogrodów. W takim to miejscu przyszło Terleckiemu spędzić dzieciństwo.

Poznajemy historię ojca, który w 1940 roku uciekł przez „zieloną granicę” do wojska polskiego na Zachodzie i walczył u generała Stanisława Maczka, z dala od kraju i najbliższych.

Był to czas wojny.

W Częstochowie pisarz mieszkał osiemnaście lat i właściwie jest to czas bardzo skromnie udokumentowany. Tylko dzięki wspomnieniom krewnego, Stanisława Mikkego, prawnika i pisarza, który zginął w katastrofie smoleńskiej, wiemy więcej.

Wrocław to studia, których nie ukończył. Tutaj wyszedł debiut książkowy Kocie łby i dwa lata później tom opowiadań Podróż na wierzchołku nocy. We Wrocławiu wstąpił do Koła Młodych przy Związku Literatów Polskich. Tutaj rodzą się jego dzieci: córka Barbara i syn Tomasz.

I wreszcie czterdzieści lat w Warszawie, czyli siedemnaście powieści, osiemnaście utworów dramaturgicznych (z czego czternaście wystawionych w Teatrze Telewizji), dwanaście scenariuszy filmowych oraz wiele słuchowisk radiowych. Na podstawie jego powieści nakręcono cztery filmy fabularne. Terlecki nie ukończył powieści „Dom Księcia”.

„Historia i los. Szkice o twórczości Władysława Lecha Terleckiegoˮ. Kraków 2022 w POLONIE