Andrzej Dobosz poleca. Czy są jakieś pytania. Szkice o najnowszej literaturze polskiej. Pod red. J. Pyzi i J. M. Ruszara. Kraków–Warszawa 2019

Publikacja jest zbiorem tekstów wielu autorów. W dużej części zajmujących się „interpretacją konkretnych wierszy oraz omówieniem tomów lub całej twórczości poetów”.

Analizowana jest przede wszystkim poezja: Janusza Szubera, Juliana Kornhausera, Stanisława Barańczaka, tragicznie zmarłego Jacka Bierezina, Zuzanny Ginczanki, Urszuli Kozioł, Wojciecha Kudyby, Mirosława Dzienia, Jarosława Jakubowskiego, Kazimierza Wójtowicza, Piotra Matywieckiego, Marty Fox, Anny Frajlich i Lindy Nemec Foster, o których pisze Grażyna Kozaczka w tekście Poetyckie migracje: „Ni tu, ni tam” – czy może raczej „i tu, i tam”.

Wojciech Kudyba w pracy Dwa poematy dla dorosłych łączy Jana Polkowskiego z Adamem Ważykiem.

Janowi Polkowskiemu poświęcone są jeszcze dwa inne teksty, a mianowicie: Krzysztofa Lipki „Klawiatura grzbietów książek…”. Muzyka w poezji Jana Polkowskiego i Wadyma Jefremowa „Las jaśnieje”: sposób funkcjonowania mitologiczno-poetyckiego toposu lasu w przestrzeni artystycznej zbioru poezji „Pochód duchów” Jana Polkowskiego.

Anna Spiechowicz  w artykule „Świetlista przepaść się nad głową nie otwiera”. Obrazowanie męczeńskiej śmierci w „Epitafium dla Księdza Jerzego” i  innych utworach Jacka Kaczmarskiego  zajęła się analizą wiersza Jacka Kaczmarskiego.

Natomiast Kamil Dźwinel przybliża twórczość Jana Krzysztofa Kelusa, zwracając uwagę na autobiograficzną treść piosenek.

W książce mowa jest jednak nie tylko o poezji. Mianowicie Michał Kopczyk zajął się „dziennikami pisarzy wydanymi w Polsce po 1989 roku (powstałymi przeważnie w okresie komunistycznym)…”. Zauważa, że „autobiografia rozkwita w sytuacji odbieranej jako opresyjna i wroga… Jest zapisem istnienia jednostki w tej sytuacji zanurzonej, która chce dać świadectwo swego istnienia”. Zwraca uwagę na dzienniki Witolda Gombrowicza, Jana Lechonia, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Andrzej Bobkowskiego, Aleksandra Wata…

Na uwagę zasługuje tekst Moniki Cieślik Muzyka i dźwięk w „Widnokręgu” Wiesława Myśliwskiego. Autorka słusznie zauważa: „«Widnokrąg» Wiesława Myśliwskiego stanowi przykład prozy, w której muzyczność funkcjonuje jako ważny element świata przedstawionego. Jest ona przedstawiona wielorako: pod postacią konkretnych gatunków muzycznych: tang, walców, polek…, (ale i jako tańców – dominuje tango), utworów religijnych… Autorka zwraca też uwagę na „szeroko pojęte dźwięki świata, zarówno odgłosy wydawane przez naturę (drzewa, zwierzęta, ogień), jak i przedmioty (dzwon, drzwi, ławki), aż w końcu przez samych ludzi (dźwięki pracy, bitew, odgłosy kroków, westchnienia, płacz, śmiech). Do tej grupy należy wliczyć także ciszę, która okazuje się równie, jeśli nie bardziej, wymowna co dźwięk”.

Na koniec warto powiedzieć o dwu pisarkach – Zuzannie Ginczance i Urszuli Kozioł. Tetiana Mychajłowa w swojej pracy Od „Ech szkolnych” do „O centaurach”: ewolucja poezji Zuzanny Ginczanki zajmuje się analizą „mało znanych pierwszych prób literackich Zuzanny Ginczanki (publikowanych w piśmie gimnazjalnym «Echa Szkolne» w latach 1931–1933), zestawiając i porównując je z poezją w tomiku O Centaurach, uważanych za szczyt jej twórczości.”

Zuzanna Ginczanka urodziła się w 1917 roku w Kijowie. Po aresztowaniu przez gestapo została rozstrzelana przez Niemców w Płaszowie późną jesienią 1944 roku. Miała 27 lat. Była córką Szymona Gincburga, prawnika, a potem aktora, i Cecylii z Sandbergów. Gdy miała kilka miesięcy, rodzice przenieśli się do Równego na Wołyniu. Wychowywała się w domu babki, Klary Sanberg, gdzie przeważnie mówiono po rosyjsku. Jednak małżeństwo rodziców rozpadło się: ojciec przebywał za granicą, matka wyszła powtórnie za mąż i także wyjechała z kraju.

Jej pierwszy tomik poezji O centaurach ukazał się w roku 1936. Dopiero po wojnie w 1953 roku Czytelnik wydał Wiersze wybrane poetki, wstępem opatrzone przez Jana Śpiewaka. Potem zapanowała długa cisza, bo aż do roku 1980, gdy ponownie Czytelnik wydał jej Wybór wierszy zawierający cykle: Juwenalia; Wiersze późniejsze; Satyry; Fraszki z pamiętnika.

Urszulą Kozioł, a właściwie jej jednym wierszem zajmuje się w omawianej książce Olga Płaszczewska, autorka opracowania O przedmiotach i pamięci. „Świąteczne nieporządki” Urszuli Kozioł – notatka z lektury.

Urszula Kozioł, rocznik 1931, urodziła się w Rakówce pod Biłgorajem. Rodzice jej byli nauczycielami. Dzieciństwo i II wojnę światową spędziła na Zamojszczyźnie i w Biłgoraju. Studia polonistyczne rozpoczęła w roku 1950 na Uniwersytecie Wrocławskim. Do Wrocławia na stałe przeprowadziła się w 1956 roku. Całe jej życie było związane z tym miastem.

Poetka. Napisała jednak również powieści Postoje pamięci i Ptaki dla myśli, ale była też autorką  utworów dramatycznych, opowiadań, artykułów oraz felietonów Z poczekalni, drukowanych w „Odrze”, z którą ściśle współpracowała, kierując działem literackim.

Zmarła 20 lipca 2025 roku we Wrocławiu.

Czy są jakieś pytania. Szkice o najnowszej literaturze polskiej w POLONIE