Andrzej Dobosz poleca polonistom. Ewa Goczał, Negatywy. Poetyki apofatyczne Aleksandra Wata i Piotra Matywieckiego. Kraków 2022

Praca Ewy Goczoł liczy 444 strony i „nie należy do łatwych”, jak zaznacza w recenzji wydawniczej dr hab. prof. UJ Włodzimierz Próchnicki. Dalej uzasadnia, że praca „dotyczy bowiem nieoczywistej, wieloskładnikowej problematyki pisarstwa dwóch różnych poetów, których twórczość daje się zestawić nie w perspektywie wpływów, ale raczej równoległości, a niekiedy tylko przyległości – przede wszystkim w takich wątkach jak żydowska tożsamość po Zagładzie. Rozprawa zawiera rozważania odnoszące się do myślenia filozofów, literaturoznawców, krytyków, pisarzy, teologów, ale również – co bardzo ważne – sama daje do myślenia“. Jest to książka polonistyczna. Trudna w czytaniu. Zawierająca specjalistyczną nomenklaturę polonistyczną. I tym samym skierowaną przede wszystkim do teoretyzujących polonistów. Świadczą o tym tytuły wybranych rozdziałów:

Świadomość apofatyczna

Ukierunkowanie interpretacji: hermeneutyka krytyczna

U szczytu antynomii (prymat negatywności)

Oploty sprzeczności (synteza negacji, negacja syntezy)

Asymetria różnicy I podobieństwa (ustawiczność apofazy)

Księga tworzenia: poetyka genezyjska

Księga restytucji: poetyka utrwalająca

Księga nieobecności: poetyka kontemplacyjna

Nicość naprzeciw nicości, nic i nić (zaprzeczność)

Obaj poeci są pochodzenia żydowskiego.

Piotr Matywiecki urodził się w 1943 roku w Warszawie – czyli jeszcze w trakcie

II wojny światowej. Z Warszawą jest związany przez całe życie. Syn Anastazego Matywieckiego, prawnika i poety, który zginął w  powstaniu warszawskim oraz Marii z domu Blaut, również prawnika. Uczył się w Liceach im. J. Dąbrowskiego  i im. T. Czackiego w Warszawie. Zadebiutował wierszami: Po mnie i Dziewczyna, która uwierzyła w Ikara, zamieszczonymi w Almanachu młodych 1962/1963. Nie ukończył filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1968 roku pracował jako bibliotekarz w Bibliotece Uniwersyteckiej. W roku 1970 ożenił się z Ewą Szary, historykiem i teoretykiem literatury. Był członkiem NSZZ Solidarność, pełniąc różne funkcje w „Solidarności” Uniwersytetu Warszawskiego i Bibliotece Uniwersyteckiej. Podczas stanu wojennego konspiracyjnie redagował opozycyjny „Biuletyn Solidarności UW”.  

Jest autorem licznych tomików poezji, prozy poetyckiej, prac redakcyjnych

i opracowań. W jego Kamieniu granicznym znajdują się eseje dotyczące zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. Opracowanie tworzą części: Puste magie, Trzy traktaty, Zdania z getta. Książka otrzymała w 1995 roku nagrodę im. K. Pruszyńskiego, przyznaną przez Polski PEN Club.

Aleksander Wat, starszy od Piotra Matywieckiego o ponad czterdzieści lat, był jak on Warszawiakiem z urodzenia (1900 rok). Zmarł w roku 1967 w Antony we Francji. Stale pogarszający się stan jego zdrowia doprowadził go do śmierci samobójczej.

Pochodził z rodziny mieszczańskiej. Syn Mendla Michała Chwata, znawcy Talmudu, zarabiającego dorywczo buchalterią oraz handlem, i Rozalii z Kronsilberów. Był bratem Seweryny Broniszówny, aktorki. Na początku uczył się w domu. Potem uczęszczał do rosyjskiego gimnazjum rządowego. W latach dwudziestych XX wieku, studiował z przerwami filozofię na Uniwersytecie Warszawskim. W roku 1918 zapoczątkował wraz z Anatolem Sternem działalność  warszawskiej grupy futurystycznej (drugiej po krakowskiej). Rok później zaczął publikować utwory w almanachach i jednodniówkach futurystycznych. Był też związany z Awangardą Krakowską skupioną wokół pisma „Zwrotnica”. Współpracował m.in. z „Nową Kulturą. Almanachem Młodej Sztuki”.

W 1926 roku odwiedził po raz pierwszy Paryż. W 1927 poślubił Olę (Paulinę) Lewównę.

Warto przypomnieć, że w roku 1940 został aresztowany przez NKWD. Przebywał w licznych więzieniach. Również na Łubiance. Po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej został ewakuowany do więzienia w Saratowie. W tym okresie zbliżył się duchowo do chrześcijaństwa. Po uwolnieniu, na podstawie amnestii z 20 listopada 1941 roku, odnalazł żonę i syna Andrzeja, zesłanych wiosną 1940 roku do Kazachstanu. Dalsze jego losy były związane z Polską i Francją, w której osiadł na stałe w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Początkowo mieszkał w Maison Laffitte, w siedzibie redakcji „Kultury” Jerzego Giedroycia. W tym okresie, ciężko chory, zaczął nagrywać na taśmy swoje wspomnienia w czasie rozmów z Czesławem Miłoszem. Jego biografia ukazała się pod tytułem Mój wiek. Pamiętnik mówiony – po śmierci Wata, w Londynie w wydawnictwie Polonia Book Fund w roku 1977. Autorką opracowania była Lidia Ciołkoszowa.

Tyle za słownikiem Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan.

Ewa Goczał, Negatywy. Poetyki apofatyczne Aleksandra Wata i Piotra Matywieckiego w POLONIE