Andrzej Dobosz poleca. Biblioteka Narodowa. Czytanie Lechonia. Red. W. Lewandowski, J. Osiński. Instytut Literatury. Kraków 2022

Książka jest zbiorem dziesięciu artykułów napisanych przez różnych autorów, „które ukazują na nowo poezję autora Erynii. (…) Czytanie Lechonia to zbiór, który przynosi odkrywcze interpretacje (…) jest cennym przewodnikiem w podróży przez poetyckie światy Jana Lechonia” – pisze w recenzji dr Paweł Tański.

Jeden z tekstów nosi tytuł: Monte Cassino, Nowy Jork, Maisons-Laffitte. O wierszu „Nike” Jana Lechonia. Autor, Jakub Osiński, związany jest z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu.  Pracuje w Katedrze Historii Literatury Polskiej… i zajmuje się projektem badawczym  Emigracyjna literatura wspomnieniowa (1945–1989).

Jan Lechoń napisał dwa wiersze związane ze zwycięstwem pod Monte Cassino. Pierwszy wiersz pt. Cassino opublikował w lipcu 1944 roku na łamach „Tygodnika Polskiego”, którego był wtedy redaktorem.

Artykuł poświęcony jest drugiemu wierszowi pt. Niki. Opublikował go Jerzy Giedroyc w 1948 roku na łamach „Kultury”paryskiej. Warto przypomnieć, że „Kultura”w założeniu miała być kwartalnikiem. Jako miesięcznik zaczęła być wydawana na przełomie 1947 i 1948 roku. Od października 1947 Jerzy Giedroyc, Józef Czapski z siostrą Marią, Zofia

i Jerzy Hertzowie przenieśli się pod Paryż do Maison-Laffitte.

Wróćmy jednak do Nike.  Wiadomo, że wiersz został napisany w 1944 roku. Przed publikacją Nike  Giedroyc ogłasza opowiadanie Andrzeja Bobkowskiego zatytułowane Pożegnanie, „które mogło – zdaniem Giedroycia – wywołać wśród emigracji negatywne reakcje”. Tak się też stało. Potwierdzeniem niech będzie następująca korespondencja.

W liście Giedroycia do Jerzego Stempowskiego czytamy: „muszę złożyć swoją porcję wazeliny na rocznicę Monte Cassino ze względu na burzę, jaką wywołała nowela Bobkowskiego u czynników miarodajnych”.  Wiersz Lechonia miał w tym pomóc.

Jerzy Giedroyc zabiega o Lechonia i Wierzyńskiego. Swoim zwyczajem w krótkim liście do pierwszego z poetów napisał:

“Szanowny i Drogi Panie,

Nie zrażając się milczeniem Pana, występuję znów z prośbą i propozycją, czy interesowałoby Pana napisanie wiersza, związanego tematycznie z rocznicą bitwy o Monte Cassino. Chcielibyśmy zamiast oklepanych i tradycyjnych artykułów, jakie się zwykło w takie rocznice pisać, dać wiersz naszego największego poety.

Gdyby Pan zaakceptował naszą propozycję, proponuję honorarium w wysokości

5 funtów. Wiersz byłby nam potrzebny przed końcem miesiąca.

Oczekując kilku słów odpowiedzi, łączę wyrazy prawdziwego poważania i serdeczne pozdrowienia”.

List skierowany do Kazimierza Wierzyńskiego był już bardziej stonowany. Giedroyc pisał jedynie: “Wychodzę z założenia, że wiersz Pana będzie lepszy od każdego artykułu wstępnego na ten temat”.  

Lechoń odpowiada na prośbę redaktora i wysyła wiersz, ale nie przyznaje się jednak, że powstał on kilka lat wcześniej. Do wysyłki załącza następujący list:

„Drogi Panie!

Ten tekst pisałem w koniecznym pośpiechu. Nie wiem, czy byłby lepszy, gdybym miał więcej czasu – ale miałem bardzo mało, aby zdążyć.

Pisałem jednocześnie Piłsudskiego – jeśli Panowie trwacie w zamiarze, aby go dać. Odczyt przyślę zaraz – skoro go napiszę. Dziękuję za obietnicę honorarium i byłbym Panu bardzo wdzięczny, gdyby pan polecił przelać je najśpieszniej  – bo jak pan wie, bardzo tu u nas krucho.

Serdeczności ślę Panu, dla Czapskiego, dla panny Marii bardzo oddane wyrazy”.

Jerzy Giedroyc, jak miał w zwyczaju, odpisuje: „Dziękuję za śliczny wiersz. Idzie w numerze 7-ym, który się za dwa dni ukazuje”.

Wiersz Nike był jedynym opublikowanym na łamach paryskiej Kultury i zaczyna się tak:

Nike Grunwaldu, rosła krakowska dziewczyna,

Wyszła nocą na pole pod sklepione chmury,

Za zbroję szmelcowaną modre chabry wpina

I podniósłszy przyłbicę, wzniosła się do góry

(…)

Czytanie Lechonia. Red. W. Lewandowski, J. Osiński w POLONIE

-https://polona.pl/preview/08d1cc05-0a20-4db2-8e37-811519b88186