Przegląd Cyfrowej Biblioteki Narodowej Polona/Blog

Księga na lutnię: Prelude & Tombeau de Mazarin


Jak antyczni bogowie ze sobą rozmawiali? Jakiego używali języka? Czy można dzisiaj usłyszeć ich głos? Muzyczną alegorię mitycznej Andromedy czy Diany przedstawił twórca lutniowej „Retoryki Bogów”, Denis Gaultier (1597 lub 1602/3-1672), zwany Gaultierem Młodszym (le Jeune). Ciągłe poszukiwania, próby i eksperymenty związane z nową estetyką muzyki, rozwijającą się od końca XVI w., spowodowały dużą dowolność w stroju lutni i wpłynęły na pojawienie się nowych technik wykonawczych. Gaultier był jednym z francuskich piewców nowoczesnego stylu gry. Przyczynił się do rozpowszechnienia techniki wykonawczej zwanej style brisé. Jednym z jego najważniejszych dzieł jest zbiór kompozycji nazywany właśnie La Rhéthorique des Dieux (1652 r.). Pod jego wpływem większość lutnistów zaczęła stosować inny strój instrumentu, tzw. accords nouveaux (f1-d1-a-f-d-A). Strojono tak lutnie w II poł. XVII i XVIII w. i na taki instrument przeznaczona jest również muzyka zapisana w rękopisie Mus. 396 Cim.

Prelude z „Księgi na lutnię”, Biblioteka Narodowa, Mus. 396 Cim., fol. 43v.

Prelude z „Księgi na lutnię”, Biblioteka Narodowa, Mus. 396 Cim., fol. 43v.

Tombeau (dosł. „grób” lub „nagrobek”) należy do gatunków reprezentatywnych w twórczości lutnistów XVII i XVIII w. Zachowaną w krzeszowskiej tabulaturze kompozycję Tombeau de Mazarin, napisaną ku pamięci kardynała Mazariniego (1602-1661), który pełnił obowiązki pierwszego ministra na królewskim dworze w Paryżu, można z dużym prawdopodobieństwem przypisać Gaultierowi. Utwór ten poprzedzony jest preludium o improwizowanym charakterze, tzw. prélude non mesuré, być może również autorstwa Gaultiera. Samo tombeau zostało natomiast ujęte w formę tańca allemande.

Tombeau de Mazarin z „Księgi na lutnię”, Biblioteka Narodowa, Mus. 396 Cim., fol. 44v.

Tombeau de Mazarin z „Księgi na lutnię”, Biblioteka Narodowa, Mus. 396 Cim., fol. 44v.

Porównując śląską wersję tego utworu z innymi przekazami, uwagę zwraca dokładnie zaznaczone palcowanie lewej ręki, zwłaszcza w wysokich pozycjach. W tym rękopisie są to umieszczone przy literach punkty, których ilość oznacza odpowiedni palec, np. jeden punkt to pierwszy palec (tutaj wskazujący). Starannie dobrane palcowanie ma duży wpływ na brzmienie instrumentu, płynną zmianę pozycji oraz realizację ozdobników. Może się wydawać, że obfitość appoggiatur i mordentów miała odzwierciedlać wybujałą emocjonalność kojarzoną z włoską muzyką i stanowić aluzję do pochodzenia Mazariniego. Przy odpowiedniej interpretacji utworu liczne ornamenty symbolizować mogą jednak płacz i łkanie po śmierci kardynała.

Zobacz także

Jak czytać Bogurodzicę?

Nie dysponujemy nagraniami ze średniowiecza, ale dzięki badaniom nad historią języka polskiego i dziejami zmian fonetycznych możemy podejmować próby rekonstrukcji tego, jak mogły brzmieć najstarsze polskie teksty w czasach, gdy je spisywano.


Ogród wiedzy, część XIV

Gdy pewnego dnia Dżahandar ustrzelił na polowaniu antylopę, Hormoz pochwalił mu się, że posiada magiczną umiejętność, która pozwala mu przenieść swoją duszę w każde inne ciało. Dodał, że jeśli Dżahandar ma taką chęć, może nauczyć go tej sztuki…


Wcielenia królowej Wandy

Choć to Wincenty Kadłubek na początku XIII w. jako pierwszy wprowadza Wandę na karty polskiej historiografii, dopiero późniejsi autorzy doprowadzili jej legendę do znanego powszechnie kształtu: opowieści o bajecznej słowiańskiej władczyni, która na czele wojsk przegania niemieckiego adoratora, a później dramatycznie kończy w wiślanych odmętach.


Ogród wiedzy, część XIII

Władca pewnego dalekiego królestwa nie mógł doczekać się następcy. Któregoś dnia przyszedł do niego pustelnik i podarował mu jabłko. Powiedział, by król dał je swojej żonie. Gdy królowa zje owoc, urodzi wkrótce syna. Tak też się stało…