Przegląd Cyfrowej Biblioteki Narodowej Polona/Blog
goos1

West Indische Paskaert […] t‘Amsterdam […] by Ioanne Loots. Skala 1:14 500 000, [ok. 1660]. Miedzioryt ręcznie kolorowany. Pergamin, 73×95 cm, ZZK 11 015.

Zabytek ten jest jednym z nielicznych zachowanych egzemplarzy mapy morskiej Oceanu Atlantyckiego i otaczających go kontynentów. Wyrytował ją grawer oraz kartograf Pieter Goos w Amsterdamie około 1660 roku, a wydał edytor map i atlasów morskich Johannes Loots.

goos11

Jest to przykład późnego portolanu – mapy mającej odwzorowywać jak najdokładniej linię brzegową oraz rozmieszczenie portów. Egzemplarz ten przeznaczony był do nawigowania w trudnych warunkach morskich, gdzie nie brakuje wilgoci, soli oraz silnych wiatrów, dlatego odbito go na pergaminie, który jest bardziej wytrzymały niż papier.

goos5

Edycja ta jest pomniejszoną wersją mapy Wilhelma Janszoona Blaeu z 1630 r., wielokrotnie przerabianej i wydawanej na przełomie XVII i XVIII w. przez różnych kartografów i wydawców niderlandzkich, takich jak Jacob Robijn, Jacob Aertsz Colom, Hednrick Doncker i Johannes van Keulen.

goos4

Mapa została opracowana w odwzorowaniu walcowym równokątnym, które ułatwia nawigację. Autorem tego sposobu rzutowania jest jeden z prekursorów współczesnej kartografii – Flamandczyk Gerard Merkator. Oczka siatki kartograficznej wyznaczono co 10° długości i szerokości geograficznej. Na równiku nakreślono szczegółową podziałkę z dokładnością do 1°. Tak samo oznaczono szerokość geograficzną północną na 342° długości  geograficznej i południową na 5°. Południk zerowy przechodzi przez Teneryfę, jednak nie zaznaczono podziału na długość geograficzną wschodnią i zachodnią, który występuje współcześnie.

goos2

Mapa jest bogato zdobiona sylwetkami żaglowców, herbami potęg kolonialnych, trzema kartuszami oraz 32-rumbową różą wiatrów, czyli tarczą podzieloną pozaukładową miarą kąta – rumbem, który liczy 11,25°. Tytuł mapy wpisany jest w pierwszy z kartuszy, położony na obszarze Afryki i ozdobiony rollwerkiem, dwoma maszkaronami oraz parą czarnoskórych tubylców. Na terenie Ameryki Północnej w ozdobionej ornamentem rollwerkowym tarczy umieszczono adres wydawniczy Pietera Goosa, obramowanie zwieńczono księgą podtrzymywaną przez dwa putta. Ostatni i najmniejszy kartusz, położony w Ameryce Południowej, zawiera tekst dotyczący południowej części tego kontynentu. Zwieńczony jest postaciami, które symbolizują  Afrykę oraz Amerykę.

goos3

 

Licencja Creative Commons
Portolan Atlantyku by Barbara Majewska i Małgorzata Tomaszewska is licensed under a Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe License.

Zobacz także

ogrod14fea

Ogród wiedzy, część XIV

Gdy pewnego dnia Dżahandar ustrzelił na polowaniu antylopę, Hormoz pochwalił mu się, że posiada magiczną umiejętność, która pozwala mu przenieść swoją duszę w każde inne ciało. Dodał, że jeśli Dżahandar ma taką chęć, może nauczyć go tej sztuki…


3742358-17

Wcielenia królowej Wandy

Choć to Wincenty Kadłubek na początku XIII w. jako pierwszy wprowadza Wandę na karty polskiej historiografii, dopiero późniejsi autorzy doprowadzili jej legendę do znanego powszechnie kształtu: opowieści o bajecznej słowiańskiej władczyni, która na czele wojsk przegania niemieckiego adoratora, a później dramatycznie kończy w wiślanych odmętach.


7241114 143

Ogród wiedzy, część XIII

Władca pewnego dalekiego królestwa nie mógł doczekać się następcy. Któregoś dnia przyszedł do niego pustelnik i podarował mu jabłko. Powiedział, by król dał je swojej żonie. Gdy królowa zje owoc, urodzi wkrótce syna. Tak też się stało…


wzalu_fea

W żalu najczystszym

W żalu najczystszym to dzieło wyjątkowe nie tylko ze względu na jego osobisty charakter. Baczyński przyozdobił czterdziestostronicową książeczkę własnoręcznie malowanymi akwarelkami i inicjałami, upodabniając ją do średniowiecznego rękopisu.