Andrzej Dobosz poleca. Ustanowione przez poetę. Szkice w stulecie urodzin Tadeusza Różewicza. Red. J. M. Ruszar, J. Pyzia. T. II. IL. Kraków 2021

O pierwszym tomie już pisałem. Tom drugi zawiera teksty nauczycieli akademickich: Karola Alichnowicza, Mirosława Dzienia, Natalii Szeszeń, Kristiana Macieja Tomali, Doroty Heck, Patryka Dzikiewicza, Przemysława Koniuszego i Agaty Janik.

Artykuł pierwszy autorstwa Karola Alichnowicza nosi tytuł Cudzym słowem. Różewicz antologista. Autor omawia tu przede wszystkim dwie antologie wierszy, opracowane przez Tadeusza Różewicza w latach sześćdziesiątych XX wieku.

Pierwszą z nich jest wydana w 1964 roku antologia Kto jest ten dziwny nieznajomy,dotycząca poezji Leopolda Staffa, opublikowana przez Państwowy Instytut Wydawniczy. Druga to Wiersze wybrane Józefa Czechowicza, które ukazały się w 1967 roku, wydane również w Warszawie przez PIW…

Różewicz poeta zajmuje się tylko tymi poetami – wybrał poezję Józefa Czechowicza i Leopolda Staffa.

„Zdaniem autora [Karola Alichnowicza – A.D.] selekcja wierszy [Staffa i Czechowicza – A.D.] przez poetę miała na celu potwierdzenie jego własnej wizji poezji. Strategia Różewicza jako antologisty przypomina zabiegi, które stosował wobec własnego dorobku: tworzył nową strukturę semantyczną  z zastanych elementów, to jest wierszy, które (…) włączał do swoich kolejnych zbiorów”.

Przytoczmy może wiersz, którego tytuł jest jednocześnie tytułem antologii poezji Leopolda Staffa:

Kto jest ten dziwny nieznajomy,

Co mnie urzeka swoim gusłem?

Rozrzuca mnie jak wiązkę słomy

I znów związuje mnie powrósłem.

Ogniem przepala moje ciało,

Duszę mi toczy, jak czerw sprzęty,

Spać mi nie daje przez noc całą,

A jednak wstaję wypoczęty.

Lagodnym zmierzchem mnie weseli,

Gdy radość mego dnia się kończy,

Jak rozstaj drogi moje dzieli

I jak most brzegi moje łączy.

            Leopold Staff urodził się w XIX wieku (1878) we Lwowie, w mieście, które zostało włączone do Polski przez króla Kazimierza Wielkiego w XIV wieku. Pozostało polskie do pierwszego rozbioru Polski, kiedy to przeszło pod panowanie Austrii. Dopiero po I wojnie światowej miasto wróciło do Polski…

Ostatecznie po konferencji jałtańskiej Lwów został przyłączony do ZSRR, a wraz z jego rozpadem stał się częścią Ukrainy.

Wróćmy jednak do Leopolda Staffa. Był synem Franciszka, z pochodzenia Czecha, właściciela cukierni i Leopoldyny z Fuhrherrów. W 1889 roku rozpoczął Leopold we Lwowie naukę w gimnazjum . Następnie studiował na Uniwersytecie Lwowskim. Najprawdopodobniej krótko.  Była to medycyna, potem prawo i w końcu romanistyka. Po drodze brał udział w spotkaniach Kółka Polonistycznego, Słowiańskiego  i Filozoficznego. W roku 1900 wystąpił publicznie jako poeta, odczytując utwory: Dzwony, Jesień, Na skrzydłach motylich.

Podróżował do Włoch, Francji, gdzie w Paryżu studiował literaturę i język francuski.  

Podczas I wojny światowej został ewakuowany do Charkowa, z którego latem 1918 roku powrócił do Warszawy.

Po wybuchu II wojny światowej, w czasie okupacji niemieckiej, mieszkał nadal w Warszawie i zajmował się twórczością poetycką, przekładami, głównie z łacińskiej literatury średniowiecznej. Po wielu peregrynacjach ostatecznie powrócił do Warszawy. Umarł 31 maja 1957 roku w Skarżysku-Kamiennej,  gdzie od kilku lat spędzał wakacje.

Bardzo słusznie autor Cudzym słowem zauważa, że „Książki te [czyli antologie wierszy Staffa i Czechowicza – A.D.] stanowią nie tylko interesujący przykład symbolicznego dialogu poetów różnych pokoleń, relacji z pewnością twórczej, ale też pozwalają zwrócić uwagę na konsekwencje wynikające z podjętych przez autora decyzji, wykraczających poza krytykę stricte edytorską. Miejsce Różewicza jest bowiem w obydwu antologiach zaznaczone równie dobitnie co miejsce ich bohaterów…”.

Ustanowione przez poetę. Szkice w stulecie urodzin Tadeusza Różewicza. Red. J. M. Ruszar, J. Pyzia. T. II. IL. w POLONIE