Andrzej Dobosz poleca. Wiesław Paweł Szymański. „Osobowość i poetykaˮ. Tom 2. Kraków 2022

Tom pierwszy Osobowości i poetyki zajmuje się polską poezją międzywojenną i powojenną.  Obejmuje osiemnaście szkiców dotyczących poezji Tadeusza Peipera, Władysława Sebyły, Józefa Czechowicza, Tadeusza Gajcego, Tymoteusza Karpowicza, Mirona Białoszewskiego, Stanisława Grochowiaka, Jarosława Marka Rymkiewicza, Zbigniewa Herberta, Karola Wojtyły, Czesława Miłosza, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Stanisława Grochowiaka, Wisławy Szymborskiej, Tadeusza Nowaka i Juliana Przybosia.

W tomie drugim znajdziemy  „szkice i eseje poświęcone polskiej krytyce literackiej oraz najważniejszym pismom literacko-kulturalnym XX wieku: »Żagarom«, »Marchołtowi«, »Verbum«, »Tygodnikowi Warszawskiemu«, »Przekrojowi« i »Wiadomościom«. W części drugiej tomu zamieszczono również głośne pamflety z Uroków dworu, zamykają go zaś artykuły programowe, dotyczące neosymbolizmu oraz romantyzmu”.

Oto krótka charakterystyka tych pism:

„Żagary”– wśród pierwszej redakcji pisma byli m.in. Czesław Miłosz, Jerzy Zagórski, Teodor Bujnicki, Antoni Gołubiew, Jerzy Putrament. Wszystko zaczęło się od polskiej grupy poetyckiej Żagary, która powstała w Wilnie w 1931 roku – nazywana była również „awangardą wileńską”.

Pismo było wydawane w latach 1931–1934. Żagary to w gwarze wileńskiej suche patyki, żerki, chrust.  

„Marchołt” był kwartalnikiem literacko-kulturalnym wydawanym w Warszawie w latach 1934–1938. Inspiracją tytułu pisma była postać Marchołta z misterium dramatycznego Jana Kasprowicza. Współpracowali z nim m.in. Maria Dąbrowska, Jerzy Stempowski, Wacław Borowy, Henryk Elzenberg, Roman Ingarden.

Pismem kierował Stefan Kołaczkowski, historyk literatury, krytyk i publicysta. Od 1933 roku był profesorem literatury polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po wybuchu wojny został aresztowany przez Niemców. Była to akcja skierowana przeciwko polskiemu środowisku naukowemu, przede wszystkim wykładowcom Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczej. Kołaczkowskiego wywieziono do niemieckiego obozu koncentracyjnego. Po uwolnieniu, bardzo schorowany, niestety zmarł, mając zaledwie 53 lata. Jego dorobkiem piśmienniczym interesował się Stanisław Pigoń –  ocalił go, wydając  studia o romantykach, modernistach i literaturze międzywojennej w tomie pod tytułem Pisma wybrane Stefana Kołaczkowskiego.

„Verbum” istniało w latach 1934–1939. Założone zostało przez ks. Władysława Korniłowicza. Kwartalnik słynął z publikowania tłumaczeń prac Jacques’a Maritaina, francuskiego teologa, filozofa, który miał duży wpływ na przedwojenną polską inteligencję katolicką. Jego idee zaczerpnięte były z filozofii Arystotelesa i św. Tomasza. Po wojnie tradycję tę kontynuował „Tygodnik Powszechnyˮ Jerzego Turowicza.

W piśmie ukazywała się twórczość Zofii Kossak-Szczuckiej, Jerzego Lieberta, Kazimiery Iłłakowiczówny, Józefa Marii Bocheńskiego.

Niezwykle popularny kiedyś „Przekrój” kojarzy się raczej z drugą połową lat pięćdziesiatych XX wieku. Tymczasem został założony w 1945 roku przez Mariana Eilego, prawnika, ale i malarza, scenografa. „Pismo powstało z przekształcenia niedzielnego dodatku »Dziennika Polskiego« w samodzielny ilustrowany tygodnik aktualności”.  Eile przez ponad dwadzieścia lat był redaktorem naczelnym pisma, które do roku 2013 wydawane było w Krakowie. Potem przeniosło się do Warszawy.

„Tygodnik Warszawski” był pismem katolickim, które „odwoływało się do ideologii narodowo-demokratycznej Romana Dmowskiego i do nauki społecznej Kościoła”. Wydawany był w latach 1945–1948. „Bez wątpienia politykami, którzy patronowali myśli

i postawie ludzi »Tygodnika Warszawskiego«, byli z jednej strony generał Władysław Sikorski – w pewnym sensie symbol antysanacji, antypiłsudczyzny – i Roman Dmowski jako twórca »polskiej myśli politycznej«”.

Od listopada 1945 roku drugim redaktorem naczelnym „Tygodnika Warszawskiego”, organu Kurii Metropolitalnej Warszawskiej, był ks. Zygmunt Kaczyński. 31 sierpnia 1948 roku wraz z członkami komitetu redakcyjnego „TW” został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa. Zwolniony i ponownie aresztowany 26 kwietnia 1951 roku „pod zarzutem zamiaru zmiany przemocą ustroju ludowo-demokratycznego państwa polskiego”. Interwencja Watykanu nie pomogła. Ksiądz został skazany na 10 lat więzienia.

13 maja 1953 roku ksiądz Zygmunt Kaczyński został zamordowany w więzieniu mokotowskim.

Wiesław Paweł Szymański. „Osobowość i poetykaˮ w POLONIE

–