Andrzej Dobosz poleca. Józef Maria Ruszar. „Mane, tekel, faresˮ. Kraków 2019

Autor książki, Józef Maria Ruszar, rocznik 1951, był działaczem opozycji w PRL-u. Jednym z założycieli Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie. Ukończył polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studiował również fizykę, którą porzucił.

Był związany ze środowiskiem Duszpasterstwa Akademickiego „Beczkaˮ i o. Janem  Andrzejem Kłoczowskim.

Po tragicznej śmierci Stanisława Pyjasa, studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego działającego w opozycji, w PRL-u brał udział w protestach studenckich.

Od 2020 do 2024 roku pełnił funkcję dyrektora Instytutu Literatury w Krakowie. Wydał kilka książek poświęconych twórczości Zbigniewa Herberta. Wielokrotnie nagradzany

i odznaczany. Za książkę Apostoł w podróży służbowej. Prywatna historia sztuki Zbigniewa Herberta otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Wydawców Katolickich „Feniks Pro Autore 2007”.

Wstęp do książki Obrazy Boga w twórczości Tadeusza Różewicza zatytułowany jest W cieniu Biblii i „przedstawia założenia metodologiczne całej pracy, podkreśla wagę doświadczenia historycznego, które ukształtowało twórczość Tadeusza Różewicza (chodzi o »śmierć bliźniego« jako korelat »śmierci Boga«), a także doniosłą rolę podstawowego archetekstu jego liryki odnoszącej się do zagadnień metafizycznych, czyli Biblii, a w szczególności Ewangelii”. Te słowa pochodzą z rozdziału Streszczenie i słowa kluczowe.

Natomiast we wstępie autor zwraca uwagę na znaczenie „skomplikowanej biografii poetyˮ. Pisze: „uważam, że religijne czy też antyreligijne wiersze Różewicza winny być czytane w kontekście znaczeń religii chrześcijańskiej (zasadniczo katolickiej, miejscami protestanckiej), a w szczególności w odniesieniu do symboli biblijnych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że biblijne toposy, zdarzenia, postacie, symbole, a także sam język biblijny są tym żywiołem, w którym wiersze Różewicza są zanurzone. Nie da się czytać niektórych utworów bez zwrócenia uwagi na fakt, że mamy do czynienia z myśleniem stricte religijnym, nawet jeśli wypowiedź stoi w jawnej sprzeczności z doktryną, modyfikuje ją, dopowiada szczegół, tworzy literacki apokryf albo jest indywidualnym sprawozdaniem z doświadczenia homo religiosus”.

Oto niektóre rozdziały pracy: Zbrodnia i płacz Kaina. „Lament” antonimem „wiedzy radosnej” Friedricha Nietzschego;

Zaprzeczone ojcostwo. „Syn marnotrawny (z obrazu Hieronima Boscha)”;

Niemożliwe odpuszczenie grzechów. „Biel” (z tomiku „Nic w płaszczu Prospera”);

Spóźniony na paruzję? *** „Einst Hab Ich Die Muse Gefragt”;

Epifania współczesnego Piłata. „Widziałem Go”;

Różewicz kontra Miłosz. „Zaćmienie światła” i inne wiersze.

Są to typowe rozprawy polonistyczne, które przez ich charakterystyczną terminologię  chwilami czyta się z trudnością.

Przypomnijmy także „skomplikowaną biografię poety”.

Tadeusz Różewicz urodził się w 1921 roku w Radomsku. Zmarł we Wrocławiu 24 kwietnia 2014 roku. Był synem Władysława Różewicza, urzędnika sądowego, i Stefanii z Gelbardów, bratem Janusza Różewicza, poety, oficera AK, który zginął w 1944 roku, i Stanisława Różewicza, reżysera filmowego. Z powodu trudności materialnych rodziny musiał przerwać naukę. Już w okresie szkolnym zaczął pisać. Około roku 1936 napisał drobne utwory dramatyczne: Krzywda, Był sobie dom, Nędznicy. Umieszczał je w wydawanym wspólnie z bratem Stanisławem, w jednym egzemplarzu domowym pisemku.   

Debiutem był rok 1938. Wiersz Modlitwa ogłosił w miesięczniku sodalicyjnym „Pod znakiem Maryiˮ. Okupację niemiecką spędził w Radomsku. Utrzymywał się, udzielając  korepetycji i pracując jako robotnik w fabryce mebli Thonet. W roku 1942 ukończył tajny kurs Szkoły Podchorążych. W latach 1943–1944 walczył w oddziałach partyzanckich AK na terenach ówczesnych powiatów: radomszczańskiego, włoszczowskiego, opoczyńskiego

i częstochowskiego, używając psedonimu Satyr.

Po wojnie, w roku 1945, zdał maturę w Częstochowie i podjął studia w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, które później przerwał i zamieszkał w Gliwicach.

Wiersze, prozę i artykuły na tematy literackie ogłaszał w „Nowej Kulturzeˮ, „Życiu Literackimˮ, „Przeglądzie Kulturalnymˮ, „Odrzeˮ, „Kulturzeˮ, „Poezjiˮ. Jego utwory dramatyczne

i scenariusze filmowe, pisane czasami wspólnie z bratem, ukazywały się w „Dialoguˮ.

W 1949 roku ożenił się z ekonomistką Wiesławą Kozłowską.

W czerwcu 1968 roku zamieszkał na stałe we Wrocławiu, w którym pozostał do końca życia.  

Józef Maria Ruszar. „Mane, tekel, faresˮ w POLONIE